شهادت کودکان در نظام دادرسی کیفری

دوشنبه 25 مهر 1390 توسط: CRIMJUSTIC

در مورد مسائل مختلف کودکان در حوزه حقوق کیفری و حمایت از این حقوق در پرتو موازین بین المللی حقوق بشر مباحث زیادی مطرح گردیده، و تألیفات بسیاری نیز در این زمینه انجام گرفته است. ولی یکی از موضوعات راجع به کودکان که می تواند نقشی مهم در احقاق حق آنان و برگزاری یک دادرسی عادلانه داشته باشد، بحث ارزش اظهارات کودکان در نزد مقام قضایی و به عبارتی قدرت اثباتی ادله مطروحه از سوی آنان  در دادگاه ها می باشد. این اظهارات می تواند در قالب اقرار یا شهادت باشد، ولی از آنجاییکه شهادت آنان مصداق بیشتری در دادگاه ها داشته و می تواند راهی برای جلوگیری از بزه دیدگی دوباره آنان  (پس از بزه دیدگی اولیه در قالب قربانی جرم) باشد، بحث ارزش اظهارات آنان در قالب شهادت بیشتر در خور توجه می باشد. اهمیت این توجه را می توان با توجه به افزایش جرایم علیه کودکان در دهه های اخیر، (تجاوزات، خشونت های خانوادگی و ... ) توجیه کرد؛ چرا که کودکان اکثر اوقات در پرونده ها، تنها شاهدانی هستند که قادر به ارائه اطلاعات مهم در دادگاه می باشند و در چنین شرایطی فقدان اعتبار حقوقی اظهارات کودک، که می تواند راهی برای حل مساله حقوقی باشد، قابل توجیه به نظر نمی رسد.

گذشته از این مساله، با توجه به توانایی های ذهنی و هوشی کودکان، و با توجه به اینکه این گروه (چه از جهت بزهکار و چه از جهت بزه دیده،) می توانند در آینده برای نظام کیفری ایران از لحاظ حقوقی و جرم شناختی و نیز  برای نظام اجتماعی از لحاظ روحی و روانی دارای اهمیت باشند، مسأله اظهارات و مشاهدات آنان طالب نگاه ویژه ای در نظام حقوقی می باشد. این در حالی است که در نظام کیفری ایران اظهارات و گزارشهای کودکان از وقوع جرم و جهات دیگر مورد غفلت واقع شده، و قانونگذار ایران در بحث ادله اثبات جرم، سخنی از کودکان به میان نیاورده و به طور کلی، بلوغ را شرط ارزش و اعتبار دلایل دانسته است. و به همین جهت اظهارات آنان در نظام دادرسی کیفری ایران، اصولا مورد استناد قرار نمی گیرد؛ در پی اهمال قانونگذار در مورد ارزش بخشیدن به اظهارات کودکان غیر بالغ، حقوقدانان نیز بدین مسأله توجهی ننموده و از ارائه نظر در این مورد خودداری نموده اند. ولی جالب توجه است که در فقه و سیستم دادرسی اسلامی که قوانین و مقررات ایران، خصوصاً حقوق جزا برگرفته از این سیستم بوده، در پاره ای از موارد به شهادت کودکان توجه شده و به عنوان دلیل در برخی جرایم، مورد پذیرش قرار گرفته است. این مساله در حقوق کشورهای خارجی نیز مورد توجه بوده و به طور خاص در قوانین بسیاری از کشورها مورد اشاره است.

اما دلیل این عدم توجه به اظهارات کودکان، به جهت پایه های علمی و روانشناختی این قضیه می باشد. چرا که از نظر بسیاری کودکان با حافظه ی ضعیف و مقاومت کم در برابر تلقینات، قادر به درک و ضبط مناسب وقایع نیستند، و از اینرو نمی توان به شهادت آنان اطمینان نمود. به همین جهت است که بررسی حافظه کودکان در مورد جزییات یک اتفاق و توانایی تشریح آنان از واقعه، سالهاست مورد تحقیق و معاینات فیزیکی محققان قرار گرفته و برای تعیین عملکرد حافظه و میزان بازیابی آنان از اتفاقات، بررسی و آزمایشات میدانی مختلفی انجام شده است؛ که با توجه به نتیجه تحقیقات و بررسی ها می توان گفت، که گرچه ممکن است قدرت و عملکرد حافظه در کودکان نسبت به بزرگسالان راجع به اتفاقات گذشته در سطح پایین تری باشد، ولی این بدان معنی نیست که دقت در گزارش های آنان نیز لزوماً پایین تر است. به عبارت دیگر بزرگسالان ممکن است بهتر قادر باشند مقدار بالاتری از اطلاعات را نسبت به کودکان ارائه کنند، اما از نظر میزان دقت در اظهارات، تفاوت قابل توجهی وجود ندارد؛ گذشته از این، مقدار یادآوری و میزان صحت و دقت در اظهارات کودکان، بستگی فراوانی به شیوه پرسش و پاسخ از آنان دارد، به طوری که با اتخاذ یک روش مناسب در مصاحبه و رعایت دقت و احتیاط در طرح سوالات می توان اظهارات کامل و البته دقیقی را از آنان نتیجه گرفت. بدین لحاظ است که در نطام حقوقی کشورهای مختلف نیز با توجه به همین تحقیقات و یافته های روانشناختی، اظهارات کودکان در صورت تشخیص قاضی بر صلاحیت فرد، دارای ارزش و اعتبار حقوقی شناخته شده و در نتیجه می تواند با شهادت شهود بزرگسال برابری کرده و اساس حکم قاضی در دعاوی قرار گیرد. در فقه اسلامی نیز چنانکه ذکر گردید با توجه به فتوای عده بسیاری از فقها، اظهارات کودکان در برخی جرایم و  شرایط مورد قبول قرار گرفته، به طوری که می توان برای آن اعتباری در حد بینه شرعی قائل شد.

به همین جهت شایسته است که قانونگذار ایرانی نیز به پیروی از فقه اسلامی و البته به استناد بررسی ها و آزمایشات مختلفی که در این زمینه انجام گرفته ماده قانونی را با لحاظ شرایط در جهت پذیرش اظهارات کودکان به تصویب رساند، که مسلما این اقدام می تواند نقشی مهم در جهت احقاق حقوق کودکان در فرآیند قضایی داشته باشد.

مشاهده نظرات - 0 |