جمعه 29 شهریور 1392

حقوق بشر دوستانه بین المللی

مقدمه

اگر اهل مطالعه یا بیننده کانال های تلویزیونی و ماهواره ای باشید حتما با مفاهیم حقوق بشر و حقوق بشر دوستانه آشنا هستید به طور مثال در قضیه سوریه که ابتدا بر جلوگیری از نقض حقوق بشر تاکید می شد پس از تبدیل شورش ها به جنگ داخلی برجلوگیری از نقض حقوق بشر دوستانه توجه نشان داده شد،  ولی با تعاریف تخصصی که در حوزه حقوق بین الملل از این دو مفهوم می شود اکثرا نا آشنا هستید .در این نوشتار سعی بر این است که به تعریف این دو حوزه از حقوق در حقوق بین الملل پرداخته و نسبت این دو با یکدیگر را تا حدودی روشن کرده و تفاوت و شباهت های آن دو را بیان کنیم.

تعاریف

حقوق بشر

حقوق بشر مجموعه‌ای از ارزشها، مفاهیم، اسناد حقوقی بین المللی و ساز و کارهایی است که در همۀ زمان‌ها و مکان‌ها از مقام، منزلت و کرامت انسانی همۀ افراد و یا گروه‌ها صرفاٌ بدلیل، اینکه انسانند در مقابل همۀ دولت‌ها حمایت می‌کند.

حقوق بشر دوستانه

حقوق بشر دوستانه مجموعه ای از قواعد قراردادی یا عرفی بین المللی است که مشخصاناظر به رفتار قوای متخاصم در منازعات مسلحانه بین المللی یاغیر بین المللی است؛بخشی از حقوق بین الملل عمومی که بر استفاده از نیروی مسلح و رفتار با افراد در جریان مخاصمه مسلحانه حکومت می کند.مفهوم حقوق بین الملل بشر دوستانه در کل جایگزین مفهوم حقوق جنگ یا به طور جامع تر حقوق منازعه مسلحانه شده است

تشابهات

این دو شاخه از حقوق دارای تشابهات بسیاری هستند که به ذکر و شرح مختصری از هر یک آن ها می پردازیم.

الف)موضوع هر دو گرایش انسان و حمایت از کرامت انسانیت می باشد.

ب)هر دو از شاخه های پر اهمیت حقوق بین الملل هستند.

ج)دارای قواعد ومقررات مشترکی هستند که در زمان صلح نیز دارای اهمیت می باشند مانند:منع بردگی ،منع شکنجه و …

د)معاهدات حقوق بشری و معاهدات حقوق بشردوستانه برخلاف سایر معاهدات بر اساس اصل تقابل نمی باشد.

تفاوت ها

این دو گرایش اما تفاوت هایی هم با هم دارند که اهم آنان به شرح ذیل می باشد:

الف)این دو گرایش حقوق دارای ضمانت اجراهای متفاوتی می باشند.

ب)حقوق بشر مبتنی بر حق انسان ها و تکلیف بر عهده دولت وکشورها می باشد.ولی در حقوق بشردوستانه حق و تکلیف هم بر عهده افراد و هم دولت ها می باشد.

ج)حقوق بشر در همه زمان ها و مکان ها شامل افراد می شود،این در حالی است که حقوق‏ بشردوستانه صرفا برای حکومت بر روابط خاصی تدوین گردیده است که در جنگ‏های بین کشورهاو یا بین گروههای درگیر در داخل یک کشور و یا بین این گروهها و دولت وجود دارد.

د) در تدوین حقوق بشر سازمان ملل نقشی اساسی داشته است ولی در توسعه حقوق بشر دوستانه کمیتۀ بین المللی صلیب سرخ نقش پراهمیّتی داشته است.

ه) در منشور سازمان ملل متحد صریحاٌ به حقوق بشر و رعایت آن اشاره شده است اما منشور، حقوق بین الملل بشر دوستانه را وسیله‌ای برای رسیدن به هدف اصلی خود یعنی صلح و امنیت بین المللی قلمداد نموده است.

و)حقوق بشر مبتنی بر فطرت و سرشت انسانی می باشد در حالی که حقوق بشردوستانه امری وضعی وقراردادی می باشد.

نتیجه گیری

حقوق بشر و حقوق بشردوستانه در گذشته ارتباطی باهم نداشته‏اند و تنها از پایان‏ جنگ دوم جهانی به بعد است که،در پرتو تحوّلات مستمر،ویژگی‏های مشترک آنها به تدریج آشکار می‏گردد. حداقل دلیل برای استقلال تقریبا کامل این دورشته حقوقی،تا این مقطع زمانی به منشاء و سیر تحول تاریخی کاملا متفاوت این دو شعبه حقوقی برمی‏گردد.حقوق‏ بشر بین الملل بشر دوستانه (یا همان حقوق جنگ) ریشه در دوران باستان دارد و عمدتا در طول جنگ‏های بین کشورهای اروپایی تحول یافته از قرون وسطی‏ تثبیت گردیده است.این رشته،به‏عنوان یکی از قدیمی‏ترین قلمروهای حقوق بین‏الملل عمومی،جایگاه ویژه‏ای را در آثار مربوطه نویسندگان کلاسیک به خود اختصاص داده است.این در حالی است که حقوق بشر محصول‏ تئوری‏های دوران روشنفکری بوده ابتدا در حقوق اساسی کشورها مطرح می‏شود و تنها بعد از جنگ دوّم جهانی‏ است که دارای ماهیت بین‏المللی می‏گردد. با وجود تفاوت و شباهت هایی که این دو گرایش از حقوق با یکدیگر دارند ولی نه می توان این دو را یکی دانست ونه می توان این دو را دو حقوق کاملا مجزا از هم دانست.این دو در تکامل هم نقش اساسی داشته اند و به نوعی مکمل یکدیگر می باشند.با تصویب پروتکل  اول و دوم الحاقی به کنوانسیونهای ژنو ۱۹۴۹ در سال ۱۹۷۷، قرابت و نزدیکی بیشتری بین این دو گرایش از حقوق نمایان گشت و تا به امروز ادامه داشته است.البته این رابطه به معنی وابستگی یکی به دیگری و یا تشابه یکی با دیگری نیست. بلکه این دو شاخه حقوق بین الملل همچنان مجزا و مستقل از یکدیگر و مکمل یکدیگرند.